فصل نوزدهم ناسازگارها با معده و روده اين را بدان ! كه اكثرا بيماريهاى معده از اثر پرخورى است ؛ از پرخورى دور باش و از سببهاى بيمارى معده بپرهيز ! چندى و چونى غذا را بررسى كن ! در غذايى كه به آن عادت ندارى و قبلا نمىشناسى دقت به عمل آور ! از آب و هوايى كه مىدانى مانع هضم شدن خوراك مىشوند دورى جوى ! دشمن سرسخت معده انباشتن آن از خوراك است ؛ به دليل همين انباشتن معده از خوراك است كه پرخوران چشم گرسنه چاق نمىشوند زيرا خوراك را چنان‌كه بايدوشايد هضم نمىكنند . اما كسانى كه غذا مىخورند و هنوز كاملا سير نشده‌اند و هنوز اشتهاى خوردن دارند ، دست از خوردن مىكشند چاق مىشوند زيرا خوراك را به خوبى هضم مىكنند . اين را هم بدان ! كه شايد خوراكى خودبه‌خود با معده ناسازگار باشد بدون اينكه از آميزش با خوراكهاى ديگر ، با معده ناسازگار گردد . اگر خوراك خودبه‌خود با معده ناسازگارى در پيش گرفته است ، يا از چونى خوراك است و نوعيتش زيان‌آور است يا در اندازه زياد است . هركدام از اين دو حالت باشد اگر گرايش به سبكى داشته باشد يعنى به ژرفاى معده نرسيده باشد و به حالت شناور در معده درآمده باشد و خواستى آن را بيرون برانى ، شايد معده وسيلهء قى از عهدهء اين پاكسازى برآيد . اما خوراكى كه از چونى يا چندى با معده سازش ندارد و گرايش به سنگينى دارد و در معده ته‌نشين شده است ، دفع كردنش بايد از راه پايينى باشد . گاهى رخ مىدهد كه خوراك ناسازگار با معده در سبكى و سنگينى سهيم است ؛ قسمتى از آن سبك است و در معده به حالت شناور درمىآيد و در بالاييهاى معده مىماند و قسمتى از آن سنگين است و در ته معده جاى مىگيرد ، كه در اين صورت بادها در معده نيز در جهات مخالف همديگر حركت مىكنند و براى معده مايهء دردسر مىشوند . براى آسوده كردن معده از اين دو مزاحم بايد قى و اسهال باهم دست به كار شوند ؛ سبك بالانشين شناور را قى ببرد و بيرون اندازد ، و سنگين ته‌نشين را اسهال چاره كند ، كه آن را هول دهد و با مدفوع بيرون ريزد . اين را هم بدان ! كه خوددارى كردن از بيرون دادن مدفوع و خوددارى كردن از فرو هليدن باد شكم بسيار بد و زيان‌آور است . اگر هنگام بيرون راندن مدفوع فرا رسيد و انسان از آن خوددارى كرد ممكن است مدفوعى كه پايين آمده است و آمادهء بيرون رفتن است و بيرون داده نشده ، از پيچ‌وخمى به پيچ‌وخم ديگر رو به بالا منتقل شود و سرانجام به معده برگردد كه آزارى طاقت‌فرسا براى انسان روى دهد و هيچ بعيد نيست و بسيار احتمال دارد كه از اين برگشتن مدفوع به معده بيمارى « ايلاوس » و پژمردگى و اشتها از بين رفتن روى آورد .